کمال حسینی_ شرق نگار
پیشگیری بهتر از درمان است. آدم اگر راه را بشناسد، کمتر زمین میخورد. دانستن، نیمی از حل مشکل است. چراغی که روشن باشد، تاریکی راه را کمتر میکند.
این جملهها سالهاست از زبان مردم شنیده میشوند. شاید ساده به نظر برسند، اما در دل خود حقیقتی بزرگ را پنهان کردهاند؛ بسیاری از مشکلات اجتماعی، پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، با آگاهی، آموزش و شناخت قابل مدیریت هستند. درست همانگونه که یک چراغ کوچک میتواند تاریکی یک اتاق را از بین ببرد، آگاهی نیز میتواند مسیر زندگی افراد و جامعه را روشنتر کند.
جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری با حجم گستردهای از اطلاعات، تغییرات سبک زندگی و چالشهای گوناگون روبهروست. در چنین شرایطی، صرف برخورد با آسیبهای اجتماعی کافی نیست؛ بلکه باید ریشههای آنها را شناخت و از طریق آموزش و آگاهیبخشی، زمینه کاهش و پیشگیری از بسیاری از این آسیبها را فراهم کرد. آگاهی، تنها انتقال اطلاعات نیست؛ بلکه ایجاد قدرت تصمیمگیری، افزایش مسئولیتپذیری و تقویت مهارتهای زندگی است.
شرایط جنگی و اطلاعرسانی در حوزه آسیب های اجتماعی
دکتر زهرا حاجیزاده، جامعه شناس و مدیرعامل انجمن احیاء ارزشها در گفتگو به سرویس اجتماعی شرق نگار، از راه های اطلاع رسانی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی میگوید: در موضوع شبکه های اجتماعی و با توجه به اتفاقات جنگ اخیر در ایران و شرایط اینترنت و مشکلات به وجود آمده برای اپلیکیشنهای داخلی، اطلاع رسانی از این طریق بسیار کمتر صورت گرفت.
وی افزود: ما با تغییر شیوه اطلاع رسانی در این شرایط، از اطلاع رسانی آنلاین به شیوه سنتی روی آورده و مراجعات خود به سازمانها و مکانهای اداری بیشتر کردیم.
حاجیزاده با بیان مثالی در این خصوص، خاطرنشان کرد: ما به عنوان نمونه به دانشگاهها مراجعه و بازخورد مثبت آن را نیز دریافت کردیم. افراد بصورت حضوری به مجموعه انجمن احیاء آمدند و دوستان خود را نیز به اینجا دعوت کردند.
وی در ادامه در خصوص مراجعین به مجموعه و خدمات ارائه شده، افزود: پس از ایجاد ارتباط با افراد، اعتمادسازی در این حوزه بیشتر شد و در شبکههای اجتماعی نیز دنبال کننده بیشتری برای مجموعه به وجود آمد و در نهایت کمک های ما به آنها نیز بیشتر شد.
در گفتگو با زهرا حاجی زاده، به مسائل پیش روی اطلاع رسانی در حوزه آسیب های اجتماعی اشاره شد.
آگاهی؛ نخستین گام برای پیشگیری
بسیاری از آسیبهای اجتماعی، پیش از آنکه به یک مشکل جدی تبدیل شوند، نشانههایی دارند که اگر بهدرستی شناخته شوند، امکان پیشگیری از آنها وجود دارد.
زمانی که خانوادهها، نوجوانان، جوانان و سایر اقشار جامعه با عوامل خطر، شیوههای مقابله و راهکارهای صحیح آشنا باشند، احتمال گرفتار شدن در بسیاری از مشکلات کاهش پیدا میکند.
آگاهی، همان سپری است که پیش از وقوع بحران، فرصت انتخاب بهتر را در اختیار افراد قرار میدهد.
خانواده؛ نخستین مدرسه زندگی
هیچ نهادی به اندازه خانواده در شکلگیری شخصیت انسان نقش ندارد. بسیاری از ارزشها، مهارتهای ارتباطی و شیوههای برخورد با مشکلات، نخستین بار در محیط خانواده آموخته میشوند.
گفتوگو، احترام متقابل، شنیدن بدون قضاوت و آموزش مهارتهای زندگی، میتواند بسیاری از آسیبهای آینده را کاهش دهد.
خانوادهای که ارتباطی صمیمی با فرزندان خود برقرار میکند، نهتنها محیطی امن برای رشد آنها فراهم میآورد، بلکه زمینه تصمیمگیری آگاهانه را نیز تقویت میکند.
آموزش؛ سرمایهای برای آینده جامعه
آموزش زمانی اثرگذار خواهد بود که محدود به کلاس درس نباشد. مدرسه، دانشگاه، رسانهها، مراکز فرهنگی و حتی فضای مجازی، همگی میتوانند در ارتقای سطح آگاهی عمومی نقش مهمی ایفا کنند.
آموزش مهارتهایی مانند مدیریت هیجان، حل مسئله، گفتوگوی مؤثر، تفکر نقادانه، سواد رسانهای و مسئولیتپذیری اجتماعی، از جمله اقداماتی است که میتواند جامعه را در برابر بسیاری از آسیبها مقاومتر کند.
جامعهای که یادگیری را به بخشی از فرهنگ خود تبدیل کند، مسیر توسعه و سلامت اجتماعی را با اطمینان بیشتری طی خواهد کرد.
رسانهها؛ پلی میان آگاهی و جامعه
امروزه رسانهها نقش مهمی در شکلگیری نگرش عمومی دارند. انتشار اطلاعات دقیق، آموزشهای کاربردی، معرفی تجربههای موفق و پرداختن مسئولانه به مسائل اجتماعی، میتواند آگاهی عمومی را افزایش دهد.
در مقابل، انتشار اطلاعات نادرست یا بزرگنمایی برخی مسائل، گاهی موجب نگرانی یا برداشتهای اشتباه میشود.
رسانه زمانی بیشترین اثر را خواهد داشت که در کنار اطلاعرسانی، فرهنگ گفتوگو، مسئولیتپذیری و امید را نیز تقویت کند.
همه جامعه مسئولاند
مهار آسیبهای اجتماعی تنها وظیفه یک نهاد یا سازمان نیست. هر شهروند، هر معلم، هر والدین، هر فعال فرهنگی و هر رسانه، سهمی در ساختن جامعهای آگاهتر دارد.
گاهی یک گفتوگوی صمیمانه، یک آموزش کوتاه، معرفی یک کتاب مفید یا حتی انتقال یک تجربه ارزشمند، میتواند مسیر زندگی فردی را تغییر دهد.
جامعه زمانی قدرتمندتر میشود که افراد احساس کنند در قبال سلامت اجتماعی یکدیگر مسئول هستند.
آگاهی؛ سرمایهای که هرگز از بین نمیرود
ثروت ممکن است از دست برود، امکانات ممکن است تغییر کنند، اما دانشی که به رفتار درست تبدیل شود، سرمایهای ماندگار خواهد بود.
آگاهی به انسان کمک میکند تصمیمهای سنجیدهتری بگیرد، فرصتها را بهتر بشناسد و در برابر آسیبها هوشمندانهتر عمل کند.
هر اندازه سطح آگاهی عمومی افزایش پیدا کند، جامعه نیز مسیر مطمئنتری برای رشد، آرامش و پیشرفت خواهد داشت.
جمعبندی؛ روشنایی از یک چراغ آغاز میشود
مهار آسیب های اجتماعی، بیش از آنکه به واکنشهای مقطعی نیاز داشته باشد، به فرهنگسازی، آموزش مستمر و آگاهیرسانی هدفمند وابسته است. جامعهای که مردم آن از دانش، مهارت و شناخت بیشتری برخوردار باشند، نهتنها در برابر آسیبها مقاومتر خواهد بود، بلکه ظرفیت بیشتری برای حل مسائل و ساختن آیندهای بهتر خواهد داشت.
آگاهی، نوری است که راه را پیش از رسیدن به تاریکی روشن میکند. اگر این نور به همه اقشار جامعه برسد، بسیاری از مشکلات پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، فرصت حل شدن پیدا خواهند کرد. شاید به همین دلیل است که آموزش و آگاهیبخشی را میتوان یکی از ارزشمندترین سرمایهگذاریها برای سلامت، آرامش و پایداری هر جامعه دانست.
